रक्षाबन्धनम्

प्रस्तावना:

भारत वर्षे उत्सव नाम आधिक्यम् वर्तते । अत्र अनेक प्रकाराः उत्सवाः प्रचलन्ति । यथा होलिकोत्सवः दीपमालिका विजयदशमी सन्ति । येषु उत्सवेषु रक्षाबन्धनम् अति प्रसिद्ध उत्सवः अस्ति ।

समय

अयम् उत्सवः श्रावण मासस्य पूर्णिमायाम् तिथी भवति । अयम् समयः अति मनोहरम् भवति। मेघाछन्ने आकाशे विद्योतमानां विद्युत सर्वेषां मानसिक व्यथाम् हरति । शीतल वायुः वहति। सर्वत्र हरीतिमा दृश्यते मेदिन्यां वृक्षेषु कूजन्ते पक्षिणः श्रवणयोः मधु इव क्षरन्ति ।

इतिहास

अस्य इतिहासः अति प्राचीनः अस्ति। पुराणानुसार सर्वप्रथमम् इन्द्र पत्न्या स्वपते इन्द्रस्य दानवेभ्यः कक्षार्थम तस्य हस्ते रक्षासूत्रम् वद्धम्। तत् एवं अयं उत्सवः प्रवेर्तितः ततःअनेनैव रक्षा सूत्रेणेव दानवेन्द्रः वूलिवकृ इति रक्षासूत्रं बन्धन समय पठ्य मानेन् अनेक श्लोकेन् प्रतीयते । येन राजा वलिवद्धो दानवेन्द्रो महावलः । तेन त्वां प्रतिवध्नामि रक्षे माचलमाचल।

अभिनन्दन प्रकार:

अयं उत्सवः प्रधान्येन ब्राह्मणानाम् अस्ति किन्तु अधुना सर्वेऽपि अभिनन्दन्ति । अस्मिन् दिने भगिन्यः अतीव प्रसन्नाः दृश्यन्ते । प्रायेण भगिन्यः पतिगृहात स्व भ्रातृ गृहम् आगत्य तेषां हस्तेषु रक्षाबंधनम् कुर्वन्ति । धनवत्रा दिकं लभन्ते च ब्राह्मणाश्च यजमान हस्तेषु रक्षाबन्धनम् विधाय दक्षिणाम् प्राप्नुवन्ति ।

उपसंहारः

एवम् अयम प्रभावपूर्णः उत्सवः अभिनन्द्यते । एवम् अयम् दान प्रधानः उत्सवः भारतीय संस्कृतेः उज्जवलतायाः सूचको अस्ति ।